Cổ phiếu riêng lẻ có vẻ như cho phép nhà đầu tư tự chọn mã, kiểm soát danh mục và có tiềm năng sinh lời cao hơn Quỹ đầu tư cổ phiếu (đặc biệt là ETF hoặc quỹ mở chủ động) cũng là lựa chọn khá ổn mãi sau này mình mới phát hiện ra. Cũng phải thử, kiểm chứng mới cảm nhận rõ rệt.
Mình vào thị trường năm 2006.
Hồi đó chứng khoán còn là thứ gì đó rất mới ở Việt Nam. Nhưng với mình thì không hẳn. Gần chục năm trước đó, mình đã học môn thị trường chứng khoán ở trường. Môn học này còn mới đến mức các thầy phải sang Anh học rồi mang tài liệu về, toàn tiếng Anh, dịch các thuật ngữ còn lủng củng.
Cộng với lợi thế đúng chuyên ngành ngân hàng tài chính, biết tài chính doanh nghiệp, biết nghiệp vụ ngân hàng, đọc được báo cáo tài chính (BCTC) rồi phân tích tài chính, mình tự tin là mình có lợi thế lớn về phân tích cổ phiếu so với phần lớn các nhà đầu tư khác tại thời điểm đó.
Và mình đi thẳng vào cổ phiếu riêng lẻ. Không có khái niệm quỹ đầu tư trong đầu. Đơn giản vì lúc đó mình tin rằng tự chọn mã mới là cách kiếm được lợi nhuận thật sự.
Hồi đó cũng đã làm gì có chứng chỉ quỹ mở như bây giờ. Quỹ đóng tồn tại trong 1 khoảng thời gian dài. Tôi nhớ năm 2011 chỉ toàn quỹ đóng, mãi vài năm sau đó mới có quỹ mở, nhiều năm sau đó quỹ mở mới trở lên thịnh hành như bây giờ.
Niềm tin đó kéo dài… hơn 15 năm.
Bắt đầu từ câu hỏi thực tế: bạn có bao nhiêu thứ để “đổi” cho việc đầu tư cổ phiếu?
Khi nói đến đầu tư cổ phiếu riêng lẻ, người ta hay nhắc đến vốn. Bao nhiêu tiền, rủi ro bao nhiêu phần trăm.
Nhưng thứ ít được nhắc hơn là thời gian và kiến thức.
Để chọn cổ phiếu riêng lẻ một cách có hệ thống, để không phải nghe ngóng, không phải theo những cú phím ngắn hạn diễn rahàng ngày trên các hội nhóm, cách kênh (vì nó sai ngay từ đầu rồi), bạn cần:
- Đọc được báo cáo tài chính cơ bản, (sau đó là vài chỉ số chính như EPS, P/E, ROE… trông như thế nào)
- Theo dõi biến động ngành và thị trường, ít nhất 1 lần mỗi tuần
- Có khả năng giữ bình tĩnh khi cổ phiếu bạn đang giữ giảm 20–30%
- Biết mình đang sai ở đâu và sửa, không phải cứng đầu gồng lỗ
Tất cả những “triệu chứng” trên, mình đã viết khá nhiều bài trên trang chungsi.vn từ vài năm trước (sắp tới có khi phải dành thời gian cập nhật lại, nhưng về cơ bản thì nội dung đó không có gì thay đổi).
Nghe có vẻ không nhiều. Nhưng với người đang đi làm full-time, có gia đình, có 100 thứ khác cần lo, thực hiện việc này không hề dễ.
Còn 1 thứ nữa ở trên chưa nói đến chính là cần sự hiểu biết về phân tích kỹ thuật. Đây mới là mảnh ghép hoàn thiện mà tôi cũng phải mất vài năm tu luyện mới đạt cấp độ cơ bản trong thực chiến.
Quỹ đầu tư cổ phiếu thì khác. Bạn bỏ tiền vào, để đội quản lý quỹ lo. Bạn không cần đọc BCTC, không cần theo dõi từng phiên. Đổi lại, bạn trả phí quản lý và chấp nhận mức sinh lời gắn với quyết định của người khác (gọi là các chuyên gia quản lý quỹ). Không phải của bạn.
Cổ phiếu riêng lẻ: tiềm năng lớn, nhưng cái bẫy cũng lớn không kém
Mình nói thật với bạn: lý do lớn nhất khiến mình vẫn đầu tư cổ phiếu riêng lẻ là cảm giác tự chủ.
Khi mình phân tích một mã, ra quyết định, và nó tăng đúng như kỳ vọng. Cảm giác đó không thứ gì thay thế được. Không phải vì tiền, mà đó là cả 1 quá trình.
Nhưng đây cũng là cái bẫy.
Cảm giác tự chủ đó đôi khi khiến mình nghĩ mình giỏi hơn thực tế. Một triệu chứng ảo tưởng trong tâm lý đầu tư gần như ai cũng mắc phải.
Điển hình là vào năm 2014 với PVS của Tổng công ty cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí. Mình mua vào tầm 26.000đ. Xem BCTC thấy lãi ổn, P/B thấp, EPS ngon, giá thị trường chỉ cao hơn giá trị sổ sách chút ít. Mọi thứ nhìn rất hợp lý.
Rồi vụ giàn khoan Trung Quốc kéo vào Biển Đông xảy ra thị trường phản ứng mạnh. Tiếp theo là cú giảm giá dầu thế giới. Giá trị khoản đầu tư bay đi gần 30%.
Điều nguy hiểm hơn là lúc đó tôi dùng đòn bẩy NỢ. Không chỉ là vay margin mà cái nguồn vốn tự có ở tài khoản lại chính là nguồn vay từ người quen.
Với số vốn bằng 0. Vay cá nhân chuyển vào tài khoản chứng khoán + kích hoạt margin từ chính tài khoản này khiến tôi đi đứt gần 80% số tiền trong tài khoản sau khi thanh lý PVS do không chịu được nhiệt. Khoản vay cá nhân phải nhiều năm đi làm thuê sau đó mới trả nợ được hết.
Phân tích đúng. Số liệu đúng. Nhưng có những thứ không nằm trong BCTC mà phân tích cơ bản không bắt được.
Cổ phiếu riêng lẻ trên sàn HOSE và HNX, đặc biệt là nhóm midcap và smallcap, có biến động rất mạnh. Tôi thì vẫn ưa MIDCAP nhưng năm vừa rồi đúng là te tua mặc dù mình không giao dịch mấy.
Biến động đó là cơ hội nếu bạn đúng. Là rủi ro nếu bạn sai.
Vấn đề là phần lớn nhà đầu tư cá nhân không thể “đúng đều” đủ lâu để vượt trội thị trường một cách ổn định. Đây không phải mình nói đây là số liệu từ khắp nơi trên thế giới, và Việt Nam cũng không ngoại lệ.
Quỹ đầu tư cổ phiếu: “người lười” hay người thông minh?
Mình không thích cách phân loại “quỹ dành cho người lười”.
Bởi vì có những người rất thông minh và rất bận. Họ chọn quỹ đầu tư không phải vì lười, mà vì họ biết chi phí cơ hội của thời gian họ bỏ ra để tự phân tích cổ phiếu còn đắt hơn phí quản lý quỹ.
Trên thị trường Việt Nam hiện tại, có hai loại quỹ cổ phiếu phổ biến nhất:
ETF (quỹ chỉ số) ví dụ E1VFVN30 tự động mua rổ cổ phiếu theo chỉ số VN30, VNDiamond hoặc SSIAM VNFinLead. Chi phí thấp, minh bạch, không phụ thuộc vào quyết định chủ quan của Ban điều hành quỹ như các quỹ chủ động.
(Mình cũng có bài viết về chiến lược đầu tư thụ động trên trang chungsi.vn để nói về vấn đề này).
Quỹ mở cổ phiếu chủ động ví dụ TCEF, TCSME… (tôi toàn xài của TCBS) có đội quản lý quỹ chủ động chọn mã, với mục tiêu đánh bại chỉ số. Chi phí cao hơn ETF, nhưng tiềm năng sinh lời vượt trội hơn nếu chọn được quỹ tốt.
Mình bắt đầu thật sự quan tâm đến việc đầu tư vào chứng chỉ quỹ nói chung và quỹ đầu tư cổ phiếu nói riêng chỉ khoảng 5 năm gần đây; tức là sau hơn 15 năm gần như chỉ đầu tư vào cổ phiếu riêng lẻ.
Và đến giờ, mình vẫn chưa test ETF trực tiếp. Thứ mình đang nắm là một phần chứng chỉ quỹ đầu tư cổ phiếu và quan tâm đến cả quỹ đầu tư trái phiếu qua app TCBS tiện, minh bạch, không phải theo dõi từng phiên.
Mở tài khoản để mua chứng chỉ quỹ tại TCBS.
ETF thì mình biết về mặt lý thuyết, nhưng chưa thực sự “xuống tiền” thử. Có lẽ đợt tới mua 1 ít để xem.
Một điểm ít được nhắc: quỹ đầu tư cổ phiếu, đặc biệt là ETF, có thể được mua đều đặn mỗi tháng theo kiểu DCA (đầu tư định kỳ). Điều này giúp bạn không phải lo về “mua đúng đáy” hay “mua đúng thời điểm” thứ mà ngay cả người có kinh nghiệm lâu năm cũng không làm được chính xác liên tục.
Khi nào chọn cái nào?
Mình không thích bảng so sánh kiểu “ưu điểm – nhược điểm” vì nó thường mơ hồ. Nên mình sẽ nói rõ hơn như sau:
Nên nghiêng về cổ phiếu riêng lẻ nếu:
Bạn có thời gian thực sự, không phải “rảnh lúc nghỉ trưa xem bảng điện” mà là thời gian để ngồi đọc BCTC, đọc báo cáo ngành, theo dõi tin tức vĩ mô. Và bạn đã có ít nhất 1–2 năm kinh nghiệm thực chiến, biết cảm giác giữ một mã qua nhịp tăng và nhịp giảm mạnh là như thế nào.
Thêm một yếu tố nữa: bạn phải thật sự thích chứng khoán. Không phải vì lợi nhuận mà vì quá trình. Người coi đầu tư chứng khoán như một môn học thú vị thường làm tốt hơn người coi nó chỉ là kênh kiếm tiền.
Nên nghiêng về quỹ đầu tư cổ phiếu nếu:
Bạn đang ở giai đoạn đầu F0, F1 và chưa có đủ kiến thức nền. Điều này có vẻ hơi ngược với mình. Thay vì vừa học vừa thực hành bằng tiền thật với cổ phiếu riêng lẻ (rủi ro cao), bạn có thể bắt đầu với ETF theo VN30, hoặc các quỹ cổ phiếu chủ động khác. Bạn vừa có cảm nhận với thị trường vừa không bị sốc do lỗ lớn khi chọn sai mã.
Hoặc bạn không muốn tốn thời gian theo dõi thị trường và điều đó hoàn toàn hợp lý. Không phải ai cũng cần trở thành nhà đầu tư chuyên nghiệp. Quỹ đầu tư cổ phiếu được thiết kế cho chính mục đích này.
Còn thể loại nữa là Trading full thời gian thì mình không bàn, vì trading bạn phải coi nó như 1 nghề chứ vào vào ra ra theo phím thì xác suất mất tiền đến hơn 90%.
Kết hợp cả hai: cách mình đang làm
Mình không nghĩ đây là bài toán “chọn 1 trong 2”.
Thực tế danh mục của mình hiện nay là kết hợp: phần lớn vẫn là cổ phiếu riêng lẻ những mã mình nghiên cứu kỹ và theo dõi sát. Tuy nhiên bạn biết đấy, hơn năm qua lựa chọn MIDCAP hiệu quả không được tốt.
Một phần nhỏ hơn là chứng chỉ quỹ cổ phiếu và trái phiếu qua TCBS, mua đều đặn, không cần theo dõi nhiều.
Chưa có ETF trong danh mục sắp tới mình có bài này nhưng đó là thứ mình đang cân nhắc thêm vào. Sẽ mua test để đưa vào danh mục.
Logic đơn giản: với phần quỹ, mình không cần lo. Với phần cổ phiếu riêng lẻ, mình tập trung hơn vào những mã mình thật sự hiểu không bị phân tâm bởi hàng chục mã khác trên danh sách theo dõi.
Và quan trọng hơn: sau hơn 15 năm chỉ chơi cổ phiếu riêng lẻ, mình nhận ra rằng lợi thế kiến thức tài chính không phải là tấm vé đảm bảo thắng. PVS là một ví dụ. Còn nhiều ví dụ khác nữa.
Câu hỏi mình hay được hỏi nhất là: “Tỷ lệ cổ phiếu riêng lẻ và quỹ nên là bao nhiêu?”
Mình không có câu trả lời chuẩn cho điều này. Vì nó phụ thuộc vào bạn quá nhiều thời gian, tính cách, và giai đoạn cuộc đời bạn đang ở đâu.
Nhưng nếu bạn chưa từng trải qua một nhịp thị trường giảm sâu 30–40% và xem phản ứng của bản thân như thế nào… thì bắt đầu bằng quỹ có lẽ là lựa chọn khôn ngoan hơn.
Bài về chứng chỉ quỹ Techcombank
Câu hỏi thường gặp
Cổ phiếu riêng lẻ hay quỹ đầu tư sinh lời hơn?
Không có câu trả lời chắc chắn. Cổ phiếu riêng lẻ có thể sinh lời cao hơn nhiều nếu bạn chọn đúng mã và đúng thời điểm nhưng cũng có thể lỗ nặng hơn. Quỹ đầu tư, đặc biệt ETF theo chỉ số, thường có mức sinh lời ổn định hơn theo thời gian dài, dù không có những đột biến lớn.
Người mới nên bắt đầu bằng cổ phiếu hay quỹ?
Với người mới (F0), quỹ đầu tư cổ phiếu đặc biệt ETF theo VN30 là điểm bắt đầu ít rủi ro hơn. Bạn sẽ có cảm nhận với thị trường chứng khoán Việt Nam mà không cần biết cách chọn mã, đọc BCTC hay theo dõi bảng điện mỗi ngày. Trong thời gian đó, bạn có thể học dần để sau này chuyển sang cổ phiếu riêng lẻ nếu muốn.
Phí quản lý quỹ có ảnh hưởng nhiều đến lợi nhuận không?
Có, nhưng mức độ phụ thuộc vào loại quỹ. ETF thường có phí rất thấp (0,5–0,8%/năm). Quỹ mở chủ động thường có phí cao hơn (1,5–2%/năm) cộng phí mua/bán chứng chỉ quỹ. Nếu quỹ chủ động không đánh bại được chỉ số sau khi trừ phí, bạn nên cân nhắc chuyển sang ETF.
Có thể kết hợp cả hai không?
Hoàn toàn được. Đây là cách nhiều nhà đầu tư kinh nghiệm đang làm. Phần ETF tạo nền tảng ổn định theo thị trường chung, phần cổ phiếu riêng lẻ dành cho những mã bạn thật sự nghiên cứu kỹ. Tỷ lệ chia bao nhiêu tùy thuộc vào thời gian và mức độ tự tin của từng người.
